Zie de mens, niet de diagnose: het verhaal van ervaringsdeskundige Ahmet

“Stoppen met heroïne en methadon was achteraf gezien makkelijker dan van de stigma’s afkomen,” vertelt Ahmet. Hij is bijna zeventien jaar clean en zet zijn verleden nu in als kracht. Sinds mei versterkt hij RIBW Arnhem & Veluwe Vallei als ervaringsdeskundige coach. Als maker van de bekende kunstwerken De Stigmajas en Tabu de roze olifant reist hij het hele land door om vooroordelen te bestrijden. En die waardevolle ervaring brengt hij nu mee naar onze organisatie, cliënten en teams. 

Als ervaringsdeskundige coach ondersteunt en coacht hij collega’s. Hij gaat mee naar cliënten, spart met begeleiders en geeft gevraagd én ongevraagd advies. Ook geeft hij samen met collega’s cursussen zoals herstellen doe je zelf. 

De huid van een verslaafde 
“Vroeger was ik verslaafd, nu ben ik waakzaam. Vroeger plakten mensen labels op mij als gebruiker: moeilijke cliënt, junk, hosselaar, crimineel. En ik plakte er zelf ook nog een aantal bij zoals slechte vader en slechte zoon. Op een gegeven moment ga je er ook naar handelen.”

Ahmet koos er uiteindelijk voor om af te kicken in een kliniek. De coördinator daar zag meteen iets in hem. “‘Je bent een goed mens’, zei zij. Dat deed mij wel wat; niet veel mensen zeiden dat over mij.” De coördinator stelde voor dat Ahmet de opleiding tot ervaringsdeskundige coach zou gaan doen, maar Ahmet twijfelde erg aan zichzelf. “Ik gunde mijzelf het leven niet eens. Hoe kon ik dan geloven dat ik zo’n opleiding aan kon? Ik ben er uiteindelijk aan begonnen voor die coördinator, om haar trots te maken. Maar gaandeweg hielp deze stap mij om eindelijk weer in mijzelf te geloven.” Ahmet heeft de opleiding succesvol afgerond. 

Blikjes tomatenpuree als ballast
Zijn eigen ervaringen zette hij om in een kunstwerk, de Stigmajas. “De eerste jas die ik maakte was een bruine corduroy jas van de kringloop. Als beelddenker ben ik er letterlijk woorden op gaan plakken die uitbeelden hoe mensen over mensen die gebruiken denken. Die eerste jas heette De huid van een verslaafde. Ik verfde kleine blikjes tomatenpuree zwart zodat het op gewichtjes leek. Die hing ik aan de jas, als symbool voor de zware lasten die je als verslaafde meedraagt.”

De binnenkant van de jas laat juist de andere kant van de mens zien: dat je ook een vader bent, een broer, buurman of student. 

“Als ik als ervaringsdeskundige coach bij een cliënt kom, wil ik vaak niet eens weten hoe het precies zit met die verslaving. Ik wil weten hoe het met de persoon is. Het gaat mij om de mens, niet om de problematiek of de diagnose. Ik zoek de verbinding op thema’s als herkenning, erkenning, hoop, eenzaamheid en uitsluiting. Via die weg bespreken we indirect alsnog de verslaving. Dat is precies wat de Stigmajas laat zien: aan de buitenkant zie je het probleem, maar aan de binnenkant zit de mens.”

De olifant in de kamer
Inmiddels hangt de Stigmajas in het Museum van de Geest in Haarlem — een museum dat je via kunst en persoonlijke verhalen op een fascinerende reis meeneemt  door je eigen hoofd, om te laten zien dat niemand écht 'normaal' is.

De jas hangt naast een ander kunstwerk van Ahmet: Tabu de roze olifant, een grote opblaasbare olifant die symbool staat voor zwijgzaamheid en ontkenning. “Ik neem mijn kunstwerken vaak mee naar lezingen. Ik heb meegemaakt dat de olifant midden op het podium stond, maar niemand vroeg waarom hij er stond of wat het doel was. Dat is precies wat er met taboes gebeurt: het wordt wel gezien, maar doordat niemand er iets over zegt, wordt het probleem alleen maar groter.”

Ahmet pleit met zijn roze olifant voor meer openheid over lastige situaties en mentale gezondheid. “Taboes discrimineren niet, iedereen heeft er wel een. Met de olifant maak ik het bespreekbaar. Mijn eigen taboe is dat ik thuis, in Turkije, niet kon praten over gevoelens of relaties. Mijn ouders zagen wel dat ik een vriendin had, maar het mocht niet, dus hielden ze hun handen voor hun ogen.”

Zie de mens, niet de diagnose
Voor Ahmet is dit dan ook de belangrijkste boodschap die hij aan iedereen wil meegeven: “Kijk naar elkaar om en luister. Oordeel niet, maar maak dingen bespreekbaar. Check af en toe eens bij elkaar in. Of het nu gaat om vriendschappen, collega’s, buren of familie. Heb simpelweg oog voor elkaar. Zie de mens, niet de diagnose of de stigma’s.”